محمد حسن خان اعتماد السلطنه

1579

تاريخ منتظم ناصرى ( فارسى )

و حضرت معظم نايب السلطنه در خوى از ماجرى خبردار شدند . ركن الدّوله و آصف الدوله به تبريز آمدند . رحمت اللّه خان فراهانى كه به حفظ راه دزگرگر معبر روسها مأمور بود نيز به تبريز شتافت و موكب حضرت معظم و الا به محال مرند آمد و در اينجا معلوم شد كه مستحفظين دزگرگر غفلت ورزيده و ارستوف گرجى با سالدات و توپخانه از آن معبر گذشته و عزيمت تبريز نموده حضرت مستطاب نايب السلطنه فتحعلى خان رشتى را نزد بسكويچ فرستاده شرحى پيغام دادند و خود به بلدهء خوى آمده انتظام اين نواحى را برعهدهء نواب اميرزاده بهرام ميرزا و حاجى محمد خان قاجار و اسفنديار خان نايب سپهدار محوّل فرموده خود روانهء تبريز شدند و در منزل طسوج به عرض رسيد كه ژنرال ارستوف به جهت اطمينان از حركت بسكويچ و جذب قلوب اهالى تبريز در قريهء صوفيان متوقّف است ولى در همين دو روز به تسخير شهر مىپردازد . لهذا موكب و الا عاجلا به دوفرسنگى تبريز آمد و معلوم شد كه از خارج و داخل روسها را به گرفتن تبريز تحريك مىكنند و از جملهء محركين ميرفتاح ابن حاجى ميرزا يوسف تبريزى بود كه مردم را به اطاعت روسها اغوا مىنمود . ناچار قايم مقام را روانهء تبريز نموده خود عزيمت سلماس فرمودند - خلاصه نواب ركن الدوله از تبريز بيرون رفت و آصف الدوله خدّام حرم حضرت مستطاب نايب السلطنه را از شهر روانه كرده در قريهء باسمج به ركن الدوله رسانيد و الواط شهر ممدّ شده قشون روس به شهر تبريز وارد شد و آصف الدوله را در ارگ حبس كردند و ژنرال بسكويچ را خبر دادند و طلب نمودند و او به تعجيل به تبريز آمده ايالت را كماكان به عهدهء فتحعلى خان پسر هدايت اللّه خان گيلانى واگذار نمود و با آنكه با آصف الدوله از صلح سخن مىگفت جمعى را به تسخير ولايت خوى فرستاد حضرت مستطاب نايب السلطنه در اينموقع مصلحت به جنگ نديده مستحفظين خوى را با توپخانه و آلات حرب به سلماس احضار فرمودند و آن ولايت را به امير اصلان خان كه در خفا با روسها مواضعه داشت سپردند و لشكر روس بىمانعى خوى را تصرّف كردند - بيژن خان گرجى بعضى تهديدات از جانب حضرت معظم نايب السلطنه براى بسكويچ پيغام برد و جواب ملايمت و مبنى بر صلح آورد و مقرّر شد كه در دهخارقان ملاقات و گفتگو نمايند حضرت مستطاب